Anemia ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก Diagnostics

การตรวจทางห้องปฏิบัติการและอื่นๆ

การตรวจทางห้องปฏิบัติการ

Complete Blood Count (CBC)

ควรตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (complete blood count; CBC) เพื่อประเมินค่า mean corpuscular volume (MCV) หรือขนาดของเม็ดเลือดแดง โดยภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กมักพบค่า MCV และ reticulocyte count ลดลง ร่วมกับค่า red cell distribution width (RDW) เพิ่มขึ้น หากผู้ป่วยที่มีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กมีค่า MCV อยู่ในเกณฑ์ปกติ ควรตรวจ serum ferritin เพิ่มเติม

ตัวชี้วัดทางห้องปฏิบัติการที่บ่งชี้ภาวะขาดธาตุเหล็ก ได้แก่ serum ferritin ต่ำ, TS ต่ำ, serum iron ต่ำ, total iron-binding capacity (TIBC) สูง, free erythrocyte protoporphyrin (FEP) สูง และ soluble transferrin receptor (sTfR) สูง

Serum Ferritin

การตรวจระดับ serum ferritin เป็นการตรวจที่ใช้บ่อย มีความไวและความจำเพาะสูง สามารถเข้าถึงได้ง่าย และเป็นการตรวจที่ใช้ยืนยันภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก โดยในผู้ใหญ่ที่มีสุขภาพแข็งแรง ferritin สะท้อนปริมาณธาตุเหล็กสะสมทั้งหมดในร่างกาย

ในเด็กอายุ ≥5 ปีและผู้ใหญ่ ระดับ ferritin <15 ng/mL ใช้เป็นเกณฑ์วินิจฉัยภาวะขาดธาตุเหล็ก ขณะที่ระดับ 15–30 ng/mL บ่งชี้ภาวะขาดธาตุเหล็กได้สูง ในหญิงตั้งครรภ์ ระดับ serum ferritin <30 ng/mL ใช้เป็นเกณฑ์วินิจฉัยภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก

ในกรณีที่ไม่สามารถตรวจ serum ferritin ได้ เช่น ในพื้นที่ที่มีทรัพยากรจำกัด อาจวินิจฉัยภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กจากการตอบสนองต่อการทดลองรักษาด้วยธาตุเหล็กชนิดรับประทาน โดยพิจารณาจากระดับฮีโมโกลบินที่เพิ่มขึ้นอย่างน้อย 1 g/dL ภายใน 2 สัปดาห์หลังเริ่มการรักษา

สำหรับการประเมินระบบทางเดินอาหารในผู้ป่วยที่มีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก American Gastroenterological Association ในปี 2020 แนะนำให้ใช้ค่า ferritin <45 ng/mL เป็นเกณฑ์วินิจฉัยภาวะขาดธาตุเหล็ก ส่วนในเด็กอายุ <5 ปี มีการใช้เกณฑ์ที่ต่ำกว่า โดยกำหนดไว้ที่ <12 ng/mL

ควรพึงระวังว่า ferritin เป็น acute phase reactant และอาจมีระดับสูงขึ้นในผู้ป่วยที่มีการอักเสบหรือการติดเชื้อเรื้อรัง ซึ่งอาจทำให้ภาวะขาดธาตุเหล็กถูกบดบัง ดังนั้นควรตรวจ ferritin ในช่วงที่ไม่มีภาวะอักเสบ ระดับ serum ferritin <70–100 ng/mL อาจใช้เป็นเกณฑ์ในการวินิจฉัยภาวะขาดธาตุเหล็กในเด็กโตและผู้ใหญ่ที่มีภาวะอักเสบทั่วร่างกายหรือมีการติดเชื้อ ส่วนในเด็กอายุ <5 ปี มีการใช้เกณฑ์ที่ต่ำกว่า โดยกำหนดไว้ที่ <30 ng/mL

ในผู้ป่วยที่มีภาวะอักเสบ อาจจำเป็นต้องตรวจทางห้องปฏิบัติการอื่นร่วมกับ ferritin เพื่อช่วยวินิจฉัยภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก เช่น C-reactive protein, erythrocyte sedimentation rate, serum iron, reticulocyte hemoglobin equivalent, sTfR หรือ TS

การตรวจ ferritin ยังมีประโยชน์ในหญิงตั้งครรภ์ ซึ่งมักมีระดับ serum transferrin สูงขึ้นแม้ไม่ได้มีภาวะขาดธาตุเหล็ก ปัจจุบันการตรวจ ferritin ได้เข้ามาแทนที่การประเมินปริมาณธาตุเหล็กสะสมในไขกระดูก ซึ่งในอดีตถือเป็นมาตรฐานสูงสุด (gold standard) ในการวินิจฉัยภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก

Soluble Transferrin Receptor (sTfR)

ระดับ soluble transferrin receptor (sTfR) จะสูงขึ้นในผู้ป่วยที่มีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก สามารถตรวจ sTfR ได้ในกรณีที่ยังไม่สามารถสรุปการวินิจฉัยได้ การตรวจนี้เป็นตัวชี้วัดทางอ้อมของกระบวนการสร้างเม็ดเลือดแดง (erythropoiesis) และไม่ได้รับผลกระทบจากภาวะอักเสบ

ควรทราบว่าในหญิงตั้งครรภ์และผู้ที่ใช้ยาคุมกำเนิด ระดับ transferrin อาจสูงขึ้นได้แม้ไม่มีภาวะขาดธาตุเหล็ก

Transferrin Saturation (TS)

การตรวจ TS เป็นการตรวจเสริมสำหรับการวินิจฉัยภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก โดยสะท้อนปริมาณธาตุเหล็กที่พร้อมนำไปใช้ในการสร้างเม็ดเลือดแดง และการลดลงของ TS เป็นหนึ่งในตัวชี้วัดระยะแรกของภาวะขาดธาตุเหล็ก

Serum Iron และ Total Iron-Binding Capacity (TIBC)

ตัวชี้วัดทางห้องปฏิบัติการที่บ่งชี้ภาวะขาดธาตุเหล็ก ได้แก่ serum iron ต่ำ และ total iron-binding capacity (TIBC) สูง การตรวจ serum iron และ TIBC สามารถใช้ร่วมกับการตรวจอื่นเพื่อช่วยประเมินภาวะขาดธาตุเหล็ก

Erythrocyte Protoporphyrin และ Zinc Protoporphyrin

Erythrocyte protoporphyrin เป็นสารตั้งต้นของ heme และจะสะสมเมื่อร่างกายมีธาตุเหล็กสะสมไม่เพียงพอ ส่วน zinc protoporphyrin สะท้อนภาวะที่มีธาตุเหล็กไม่เพียงพอในระยะท้ายของกระบวนการสร้างฮีโมโกลบิน

Bone Marrow Biopsy

หากผลการตรวจอื่น ๆ ยังไม่สามารถสรุปได้ และยังมีข้อสงสัยว่าผู้ป่วยมีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก การตรวจชิ้นเนื้อไขกระดูกเพื่อประเมินการมีหรือไม่มีธาตุเหล็กสะสมที่คงอยู่ในไขกระดูก ถือเป็นมาตรฐานในการวินิจฉัย

Anemia - Iron-Deficiency_Diagnostics

การวินิจฉัยทางภาพ