Bệnh gout Tổng quan về bệnh

Bệnh gout là tình trạng tăng urat trong cơ thể, còn gọi là tăng acid uric máu, dẫn đến lắng đọng tinh thể monohydrate mononatri urat (MSU) trong nhiều mô khác nhau (ví dụ: khớp, mô liên kết, thận). Tăng acid uric máu là điều kiện tiên quyết để hình thành lắng đọng tinh thể mononatri urat, nhưng cần phân biệt với bệnh gout là hội chứng lâm sàng. Hậu quả là viêm cấp và mạn tính kèm theo thay đổi ở cấu trúc quanh khớp và trong khớp. Đây là dạng viêm khớp thường gặp nhất ở nam giới.

Tại Mỹ và châu Âu, ước tính tỷ lệ hiện mắc bệnh gout là 3% dân số trưởng thành. Tỷ lệ hiện mắc bệnh gout ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương có thay đổi. Các nhóm sắc tộc tại Trung Quốc và Malaysia (ví dụ: người Mã Lai, người Tamil) được ghi nhận có mức urat cao hơn so với người Nhật và người Thái Lan. Đài Loan là một trong những quốc gia có tỷ lệ hiện mắc bệnh gout cao nhất thế giới.

Nam giới trẻ và bệnh nhân dân tộc Mã Lai có khả năng kiểm soát bệnh gout kém hơn. Nam giới có khả năng mắc bệnh gout cao hơn do chế độ ăn (ví dụ: thịt bò, thịt heo, hải sản, rượu). Ở nữ, estrogen được cho là có tác dụng bảo vệ thông qua cơ chế thải trừ acid uric qua thận. Do đó, nồng độ acid uric tăng ở phụ nữ sau mãn kinh. Tỷ lệ hiện mắc của bệnh gout tăng theo độ tuổi.

Bệnh gout phát triển do sự tích tụ và kết tinh của acid uric, hình thành tinh thể mononatri urat (MSU). Bản thân acid uric là sản phẩm phụ của quá trình chuyển hóa purin, bắt nguồn từ ba nguồn chính: thay thế tế bào, nạp purin từ chế độ ăn, và tổng hợp nội sinh (de novo). Những tinh thể mononatri urat này có xu hướng lắng đọng ở khớp và mô xung quanh, thường gặp nhất ở khớp bàn-ngón chân cái (MTP). Khả năng gout phát triển tại một khớp không chỉ chịu ảnh hưởng bởi lượng urat hiện diện trong mô mà còn bởi các yếu tố khác như pH của dịch khớp, nhiệt độ, thành phần đại phân tử, và nồng độ ion natri và protein.

Nồng độ acid uric huyết thanh là yếu tố quyết định chính đối với sự hình thành tinh thể MSU và sự phát triển thành bệnh gout. Mức urat này phụ thuộc vào sự cân bằng giữa sản xuất (từ purin và chuyển hóa) và thải trừ (chủ yếu qua thận). Do đó, tăng acid uric máu có thể do tăng sản xuất acid uric hoặc giảm thải trừ khỏi cơ thể.

Nguyên nhân của tăng acid uric máu là tăng sản xuất acid uric và giảm độ thanh thải qua thận. Tăng sản xuất acid uric gặp trong các thiếu hụt enzyme di truyền (ví dụ: thiếu hụt hypoxanthine-guanine phosphoribosyltransferase, tăng hoạt động phosphoribosyl pyrophosphate synthetase, bệnh dự trữ glycogen, thiếu hụt fructose-1-phosphate aldolase, thiếu hụt myoadenylate deaminase, thiếu hụt carnitine palmitoyltransferase II); các rối loạn lâm sàng (ví dụ: rối loạn tăng sinh tủy và tăng sinh lympho, bệnh ác tính, vảy nến, hội chứng Down); và do chế độ ăn, thuốc, hoặc độc chất (ví dụ: ethanol, chế độ ăn giàu purin, fructose, thiếu vitamin B₁₂, acid nicotinic, thuốc gây độc tế bào, warfarin).

Giảm độ thanh thải qua thận, ngược lại, gặp trong các rối loạn di truyền như bệnh thận nang tủy, bệnh thận tăng acid uric vị thành niên có yếu tố gia đình và đột biến phức hợp vận chuyển acid uric; suy thận mạn, giảm thể tích (ví dụ: suy tim, mất dịch), béo phì, nhiễm toan ceton do đái tháo đường hoặc đói, nhiễm toan lactic, cường cận giáp, suy giáp, sarcoidosis; và do chế độ ăn hoặc thuốc (ví dụ: aspirin, thuốc lợi tiểu, ciclosporin, tacrolimus, ethambutol, pyrazinamide, ethanol, levodopa). Bệnh gout do nhiễm độc chì là một thể gout hiếm gặp do phơi nhiễm chì mạn tính, thường gặp ở thợ sửa ống nước và những người tiếp xúc với sơn chứa chì.

Cần đánh giá các yếu tố nguy cơ của bệnh gout và bệnh đồng mắc liên quan. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh gout bao gồm: tăng acid uric máu là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất để phát triển bệnh gout; nam giới; phụ nữ sau mãn kinh; độ tuổi; chế độ ăn giàu purin (ví dụ: thịt, hải sản); uống rượu bia; sử dụng thuốc (ví dụ: thuốc lợi tiểu, aspirin liều thấp, ciclosporin); phơi nhiễm chì; béo phì; và suy thận.

Các bất thường chuyển hóa/bệnh đồng mắc liên quan đến bệnh gout gồm tăng huyết áp, béo phì, rối loạn lipid máu, tăng đường huyết và kháng insulin, bệnh động mạch vành, đái tháo đường type 2, suy thận, hội chứng chuyển hóa và sỏi thận.