Ngừng điều trị kháng TNF tiềm ẩn nguy cơ cho trẻ mắc IBD
10 Oct 2026
Các nhà nghiên cứu từ Nhóm IBD Porto của ESPGHAN đã phát hiện rằng bệnh viêm ruột (IBD) ở những trẻ em không đạt đáp ứng lui bệnh trên lâm sàng với điều trị kháng yếu tố hoại tử khối u (kháng TNF) dường như bùng phát lên nếu ngừng điều trị.
Trong một đoàn hệ đa trung tâm hồi cứu, tái phát xảy ra ở 54 % bệnh nhân trong vòng 12 tháng ngừng điều trị kháng TNF. Đến 24 tháng, tỷ lệ tái phát tăng lên 76 %. [ESPGHAN 2026, abstract OP064]
“Thời gian trung vị đến tái phát là 9 tháng, cho thấy rằng các đợt bùng phát hầu hết xảy ra trong năm đầu tiên”, theo báo cáo của TS.BS Maya Granot - nghiên cứu viên từ Đại học Tel-Aviv, Tel Aviv, Israel.
Thuốc sinh học được tái khởi trị ở 35 % số bệnh nhân trong vòng 12 tháng và ở 69 % trong 24 tháng. Thời gian trung vị đến điều trị thuốc sinh học mới là 11 tháng.
TS Granot lưu ý rằng, các phân tích Kaplan-Meier cho thấy sự giảm nhanh và liên tục về thời gian sống không có bùng phát bệnh và sống không cần điều trị thuốc sinh học sau khi ngừng thuốc kháng TNF.
Các tỷ lệ tái phát và tái khởi trị thuốc sinh học không có sự khác nhau đáng kể giữa các phân nhóm viêm loét đại tràng (UC) và bệnh Crohn (CD) (p>0.05 đối với tất cả), “gợi ý rằng diễn tiến bệnh có nhiều tương đồng một khi thuốc sinh học bị rút khỏi điều trị” - TS Granot cho biết thêm.
Ít dung nạp đối với ngừng điều trị
Theo TS Granot, các tỷ lệ tái phát trong đoàn hệ trẻ em này rõ ràng cao hơn các tỷ lệ được báo cáo ở các đoàn hệ người lớn (khoảng 1/3 lúc 12 tháng và 1/2 lúc 3-5 năm), ngay cả trên những bệnh nhân được chọn lọc cẩn trọng.
TS Granot cho rằng “Điều này có thể phản ánh những khác biệt vốn có trong sinh học bệnh IBD ở trẻ em và cho thấy bệnh ở trẻ em ít dung nạp hơn với việc ngừng điều trị”.
Những phân tích bổ sung đã cho thấy tình trạng lui bệnh sâu không giúp bảo vệ chống tái phát sau khi ngừng thuốc kháng TNF. Các tỷ lệ tái phát lúc 12 tháng và 24 tháng lần lượt là 54 % và 78 % ở những bệnh nhân đạt lui bệnh về sinh hóa*, và 42 % và 68 % ở những bệnh nhân đạt lui bệnh trên nội soi**.
TS Granot nói “Tỷ lệ tái phát ở mức rất cao bất kể đa số bệnh nhân đạt các tiêu chuẩn điều trị nhắm đích STRIDE-II. Lui bệnh về sinh hóa lẫn lui bệnh trên nội soi đều không dự đoán được khả năng duy trì kéo dài tình trạng lui bệnh sau khi ngừng điều trị”.
Tình thế khó xử trong việc ngừng thuốc điều trị
Chất ức chế TNF đã cải thiện rõ ràng các kết cục trong bệnh IBD ở trẻ em và hiện đang là nền tảng trong điều trị cho bệnh trung bình đến nặng. Tuy nhiên, các quan ngại về những tác dụng bất lợi tích lũy, gánh nặng điều trị, và chi phí chăm sóc y tế ngày càng tăng do quá trình điều trị kéo dài khiến cho các gia đình đề nghị ngưng thuốc một khi đã đạt được trạng thái lui bệnh kéo dài.
Để thăm dò những bệnh nhân ứng viên tiềm năng cho việc ngừng thuốc kháng TNF an toàn, Granot và cộng sự đã phân tích hồi quy nguy cơ tỷ lệ Cox. Họ đánh giá mọi biến số snh học và lâm sàng thường quy sẵn có: giới tính, tuổi, thời gian mắc bệnh, phân loại IBD, vị trí và đặc điểm bệnh, các chỉ dấu sinh hóa, lui bệnh qua nội soi, loại thuốc kháng TNF và bước trị liệu, nồng độ đáy, kháng thể kháng thuốc, và các chất điều hòa miễn dịch dùng đồng thời (kể cả 5-ASA).
Không có biến số nào xác nhận được một cách đáng tin cậy là những bệnh nhân nào có thể duy trì tình trạng lui bệnh sau khi ngừng thuốc kháng TNF.
TS Granot đã chỉ ra rằng “Vậy, ngay cả với trẻ có biểu hiện lui bệnh hoàn toàn - với các xét nghiệm đã được bình thường hóa, niêm mạc đã lành, và không có triệu chứng – thì 3 trong 4 trẻ sẽ tái phát trong vòng 2 năm sau khi ngừng thuốc kháng TNF”.
Giảm cường độ là giải pháp thay thế
TS Granot nói “Thay vì ngừng hoàn toàn trị liệu kháng TNF, bác sỹ lâm sàng có thể cân nhắc xuống thang điều trị từng bước như là một cách tiếp cận thay thế”.
Ví dụ, liều adalimumab có thể được giãn ra mỗi 3 tuần, như đã được báo cáo trong một nghiên cứu. [J Pediatr Gastroenterol Nutr 2025;80:998-1001]
Theo TS Granot, chiến lược này có thể hạn chế nguy cơ bùng phát trong khi giảm tiếp xúc với thuốc. “Vấn đề này rất quan trọng ở trẻ mắc IBD, vì tái phát trong thời thơ ấu có thể gây nguy hại cho sự phát triển, quá trình dậy thì, sức khỏe xương, việc đi học và chức năng tâm lý-xã hội.”
Cũng theo TS Granot, “Hướng dẫn lâm sàng của chúng tôi nhằm tiếp cận một cách thận trọng việc ngừng thuốc kháng TNF cho đến khi chúng ta có chỉ dấu sinh học tốt hơn để phân tầng nguy cơ”. “Hãy luôn áp dụng cách ra quyết định chung để giúp gia đình hiểu rõ nguy cơ thực tế, cân nhắc giảm cường độ điều trị như một lựa chọn thay thế và theo dõi chặt chẽ nếu quyết định ngừng điều trị.”
Trong nghiên cứu đang đề cập, chỉ có 83 trẻ mắc IBD ngừng điều trị thuốc kháng TNF trong suốt 7 năm tại 21 trung tâm chuyên khoa ở châu Âu và châu Á. “Đây là con số rất thấp, cho thấy các bác sỹ lâm sàng có kinh nghiệm đã có sự thận trọng đối với ngừng điều trị ở nhóm dân số này.”
Chi tiết của nghiên cứu
83 trẻ mắc CD khởi phát ở tuổi trẻ em (n=59) hoặc UC khởi phát ở tuổi trẻ em (n=24) có tuổi trung vị lúc chẩn đoán bệnh là 11,6 tuổi. Các em đã đạt lui bệnh trong ít nhất 6 tháng khi tiếp nhận trị liệu kháng TNF - gồm 80 % dùng infliximab và 20 % là adalimumab.
Tuổi trung vị khi ngừng thuốc kháng TNF là 14,8 tuổi. Thuốc kháng TNF được dùng như là thuốc sinh học bước 1 ở 88 % bệnh nhi. Vào lúc ngừng thuốc, 93 % bệnh nhi đạt lui bệnh về sinh hóa, và 68 % lui bệnh về nội soi.
Lý do ngừng thuốc bao gồm: theo nguyện vọng của bệnh nhi/cha mẹ (40 %), biến cố bất lợi (30 %), quyết định của bác sỹ (25 %), và chi phí (5 %).
Trong số những bệnh nhi bị tái phát và cần phải điều trị, 57 % nhận infliximab và 27 % nhận adalimumab đã tái khởi trị với thuốc kháng TNF ban đầu. Các bệnh nhi khác chuyển sang hoặc là infliximab hoặc adalimumab hoặc thuốc sinh học khác như vedolizumab, ustekinumab, hoặc risankizumab.
Kết cục nghiên cứu chính về tái phát được định nghĩa là bệnh đang hoạt động về lâm sàng kèm với dấu hiệu bệnh hoạt động về sinh hóa hoặc trên nội soi dẫn đến phải nhập viện, dùng steroid, hoặc khởi trị một thuốc sinh học mới.
Trong một đoàn hệ đa trung tâm hồi cứu, tái phát xảy ra ở 54 % bệnh nhân trong vòng 12 tháng ngừng điều trị kháng TNF. Đến 24 tháng, tỷ lệ tái phát tăng lên 76 %. [ESPGHAN 2026, abstract OP064]
“Thời gian trung vị đến tái phát là 9 tháng, cho thấy rằng các đợt bùng phát hầu hết xảy ra trong năm đầu tiên”, theo báo cáo của TS.BS Maya Granot - nghiên cứu viên từ Đại học Tel-Aviv, Tel Aviv, Israel.
Thuốc sinh học được tái khởi trị ở 35 % số bệnh nhân trong vòng 12 tháng và ở 69 % trong 24 tháng. Thời gian trung vị đến điều trị thuốc sinh học mới là 11 tháng.
TS Granot lưu ý rằng, các phân tích Kaplan-Meier cho thấy sự giảm nhanh và liên tục về thời gian sống không có bùng phát bệnh và sống không cần điều trị thuốc sinh học sau khi ngừng thuốc kháng TNF.
Các tỷ lệ tái phát và tái khởi trị thuốc sinh học không có sự khác nhau đáng kể giữa các phân nhóm viêm loét đại tràng (UC) và bệnh Crohn (CD) (p>0.05 đối với tất cả), “gợi ý rằng diễn tiến bệnh có nhiều tương đồng một khi thuốc sinh học bị rút khỏi điều trị” - TS Granot cho biết thêm.
Ít dung nạp đối với ngừng điều trị
Theo TS Granot, các tỷ lệ tái phát trong đoàn hệ trẻ em này rõ ràng cao hơn các tỷ lệ được báo cáo ở các đoàn hệ người lớn (khoảng 1/3 lúc 12 tháng và 1/2 lúc 3-5 năm), ngay cả trên những bệnh nhân được chọn lọc cẩn trọng.
TS Granot cho rằng “Điều này có thể phản ánh những khác biệt vốn có trong sinh học bệnh IBD ở trẻ em và cho thấy bệnh ở trẻ em ít dung nạp hơn với việc ngừng điều trị”.
Những phân tích bổ sung đã cho thấy tình trạng lui bệnh sâu không giúp bảo vệ chống tái phát sau khi ngừng thuốc kháng TNF. Các tỷ lệ tái phát lúc 12 tháng và 24 tháng lần lượt là 54 % và 78 % ở những bệnh nhân đạt lui bệnh về sinh hóa*, và 42 % và 68 % ở những bệnh nhân đạt lui bệnh trên nội soi**.
TS Granot nói “Tỷ lệ tái phát ở mức rất cao bất kể đa số bệnh nhân đạt các tiêu chuẩn điều trị nhắm đích STRIDE-II. Lui bệnh về sinh hóa lẫn lui bệnh trên nội soi đều không dự đoán được khả năng duy trì kéo dài tình trạng lui bệnh sau khi ngừng điều trị”.
Tình thế khó xử trong việc ngừng thuốc điều trị
Chất ức chế TNF đã cải thiện rõ ràng các kết cục trong bệnh IBD ở trẻ em và hiện đang là nền tảng trong điều trị cho bệnh trung bình đến nặng. Tuy nhiên, các quan ngại về những tác dụng bất lợi tích lũy, gánh nặng điều trị, và chi phí chăm sóc y tế ngày càng tăng do quá trình điều trị kéo dài khiến cho các gia đình đề nghị ngưng thuốc một khi đã đạt được trạng thái lui bệnh kéo dài.
Để thăm dò những bệnh nhân ứng viên tiềm năng cho việc ngừng thuốc kháng TNF an toàn, Granot và cộng sự đã phân tích hồi quy nguy cơ tỷ lệ Cox. Họ đánh giá mọi biến số snh học và lâm sàng thường quy sẵn có: giới tính, tuổi, thời gian mắc bệnh, phân loại IBD, vị trí và đặc điểm bệnh, các chỉ dấu sinh hóa, lui bệnh qua nội soi, loại thuốc kháng TNF và bước trị liệu, nồng độ đáy, kháng thể kháng thuốc, và các chất điều hòa miễn dịch dùng đồng thời (kể cả 5-ASA).
Không có biến số nào xác nhận được một cách đáng tin cậy là những bệnh nhân nào có thể duy trì tình trạng lui bệnh sau khi ngừng thuốc kháng TNF.
TS Granot đã chỉ ra rằng “Vậy, ngay cả với trẻ có biểu hiện lui bệnh hoàn toàn - với các xét nghiệm đã được bình thường hóa, niêm mạc đã lành, và không có triệu chứng – thì 3 trong 4 trẻ sẽ tái phát trong vòng 2 năm sau khi ngừng thuốc kháng TNF”.
Giảm cường độ là giải pháp thay thế
TS Granot nói “Thay vì ngừng hoàn toàn trị liệu kháng TNF, bác sỹ lâm sàng có thể cân nhắc xuống thang điều trị từng bước như là một cách tiếp cận thay thế”.
Ví dụ, liều adalimumab có thể được giãn ra mỗi 3 tuần, như đã được báo cáo trong một nghiên cứu. [J Pediatr Gastroenterol Nutr 2025;80:998-1001]
Theo TS Granot, chiến lược này có thể hạn chế nguy cơ bùng phát trong khi giảm tiếp xúc với thuốc. “Vấn đề này rất quan trọng ở trẻ mắc IBD, vì tái phát trong thời thơ ấu có thể gây nguy hại cho sự phát triển, quá trình dậy thì, sức khỏe xương, việc đi học và chức năng tâm lý-xã hội.”
Cũng theo TS Granot, “Hướng dẫn lâm sàng của chúng tôi nhằm tiếp cận một cách thận trọng việc ngừng thuốc kháng TNF cho đến khi chúng ta có chỉ dấu sinh học tốt hơn để phân tầng nguy cơ”. “Hãy luôn áp dụng cách ra quyết định chung để giúp gia đình hiểu rõ nguy cơ thực tế, cân nhắc giảm cường độ điều trị như một lựa chọn thay thế và theo dõi chặt chẽ nếu quyết định ngừng điều trị.”
Trong nghiên cứu đang đề cập, chỉ có 83 trẻ mắc IBD ngừng điều trị thuốc kháng TNF trong suốt 7 năm tại 21 trung tâm chuyên khoa ở châu Âu và châu Á. “Đây là con số rất thấp, cho thấy các bác sỹ lâm sàng có kinh nghiệm đã có sự thận trọng đối với ngừng điều trị ở nhóm dân số này.”
Chi tiết của nghiên cứu
83 trẻ mắc CD khởi phát ở tuổi trẻ em (n=59) hoặc UC khởi phát ở tuổi trẻ em (n=24) có tuổi trung vị lúc chẩn đoán bệnh là 11,6 tuổi. Các em đã đạt lui bệnh trong ít nhất 6 tháng khi tiếp nhận trị liệu kháng TNF - gồm 80 % dùng infliximab và 20 % là adalimumab.
Tuổi trung vị khi ngừng thuốc kháng TNF là 14,8 tuổi. Thuốc kháng TNF được dùng như là thuốc sinh học bước 1 ở 88 % bệnh nhi. Vào lúc ngừng thuốc, 93 % bệnh nhi đạt lui bệnh về sinh hóa, và 68 % lui bệnh về nội soi.
Lý do ngừng thuốc bao gồm: theo nguyện vọng của bệnh nhi/cha mẹ (40 %), biến cố bất lợi (30 %), quyết định của bác sỹ (25 %), và chi phí (5 %).
Trong số những bệnh nhi bị tái phát và cần phải điều trị, 57 % nhận infliximab và 27 % nhận adalimumab đã tái khởi trị với thuốc kháng TNF ban đầu. Các bệnh nhi khác chuyển sang hoặc là infliximab hoặc adalimumab hoặc thuốc sinh học khác như vedolizumab, ustekinumab, hoặc risankizumab.
Kết cục nghiên cứu chính về tái phát được định nghĩa là bệnh đang hoạt động về lâm sàng kèm với dấu hiệu bệnh hoạt động về sinh hóa hoặc trên nội soi dẫn đến phải nhập viện, dùng steroid, hoặc khởi trị một thuốc sinh học mới.