Nhiệt độ cao ngoài trời gây tác động bất lợi cho người mắc sa sút trí tuệ
10 Oct 2026
Extreme heat events pose a growing threat to individuals with dementia.Một nghiên cứu được báo cáo tại Hội nghị Quốc tế của Hiệp hội Alzheimer (AAIC) 2026 cho thấy, việc tiếp xúc ngắn hạn với nhiệt độ cao ngoài trời có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng về hành vi và tâm lý của chứng sa sút trí tuệ (BPSD), bao gồm các biểu hiện về cảm xúc và loạn thần.
Theo TS.BS. Eun Young Choi, Trường Lão khoa Leonard Davis, Đại học Southern California, Los Angeles, California, Hoa Kỳ, và cộng sự: “Người sa sút trí tuệ đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao do khả năng điều hòa thân nhiệt của họ bị suy giảm, hạn chế về khả năng vận động và giảm khả năng thích nghi trong việc nhận biết và phản ứng với tình trạng stress do nhiệt. Biểu hiện lâm sàng khác nhau theo giới cho thấy nam và nữ bị sa sút trí tuệ có thể biểu hiện tình trạng khó chịu liên quan đến nhiệt độ thông qua những cơ chế hành vi và tâm thần kinh khác nhau.
Tỷ lệ mắc BPSD
Theo người đại diện báo cáo, nữ giới dễ gặp 4 trong số 8 triệu chứng BPSD cụ thể sau đây nhiều hơn nam giới, gồm đi lạc (35% so với 23%; p<0,001), lang thang (7% so với 5%; p=0,005), ảo giác (29% so với 15%; p<0,001) và hoang tưởng (14% so với 10%; p=0,045).
Nữ giới cũng có tỷ lệ cao hơn về số học so với nam giới trong việc khó vô giấc (57% so với 52%) và đi đi lại lại hoặc đung đưa người (15% so với 11%); tuy nhiên, sự khác biệt giữa hai nhóm không đạt ý nghĩa thống kê.
Nam giới có xu hướng biểu hiện sự giận dữ hoặc chống đối nhiều hơn nữ giới (36% so với 33%); tuy nhiên, tỷ lệ xuất hiện các hành vi nguy hiểm là tương tự giữa hai giới (đều ở mức 12%). [AAIC 2026, abstract 13751]
Tiếp xúc nhiệt độ cao ngoài trời ngắn hạn
Ở nam giới, mức độ tiếp xúc với nhiệt độ cao hơn có liên quan đáng kể với hành vi đi lang thang (tỷ số chênh [OR], 1,30; khoảng tin cậy [CI] 95%, 0,99-1,72; p=0,058) và các hành vi nguy hiểm (OR, 1,98; CI 95% 1,27-3,08; p=0,002).
Ở nữ giới, các triệu chứng BPSD cụ thể có liên quan đáng kể với mức độ tiếp xúc với nhiệt độ cao hơn là ảo giác (OR, 1,15; CI 95%, 1,00-1,33; p=0,058) và tức giận hoặc chống đối (OR, 1,28; CI 95%, 0,98-1,67; p=0,070).
Theo các nhà nghiên cứu, OR phản ánh mức tăng theo khoảng tứ phân vị của Chỉ số Nhiệt trung bình trong 7 ngày (61-87°F).
Mối liên quan theo giới
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh mối liên quan giữa nhiệt độ cao ngoài trời với nguy cơ nhập viện và tử vong ở những người bị sa sút trí tuệ. [BMC Public Health 2026;26:1488; Lancet Reg Health West Pac 2024:52:101217; J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2025;80:glae292]
Ngoài ra, bệnh đồng mắc ở nhóm bệnh nhân này có thể làm gia tăng nguy cơ nhập viện và tử vong liên quan đến nhiệt độ khắc nghiệt. [Environ Res 2021;195:110762; Int J Environ Res Public Health 2017;14:385]
Các nhà nghiên cứu cho biết: “BPSD có thể là một yếu tố dự báo quan trọng cho những kết cục nặng trên, tuy nhiên, mối liên quan giữa BPSD và nhiệt độ ngoài trời vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ.”
Để đánh giá mối liên quan theo giới giữa việc tiếp xúc ngắn hạn với nhiệt độ cao ngoài trời và BPSD ở những người bị sa sút trí tuệ tại Hoa Kỳ, các nhà nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu từ Nghiên cứu Sức khỏe và Hưu trí Hoa Kỳ (2000-2020). Sau đó, dữ liệu được liên kết với dữ liệu thời tiết theo khu vực điều tra dân số từ Contextual Data Resource. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 938 nam giới và 1.300 nữ giới hoàn thành bài phỏng vấn thông qua người đại diện.
Các nhà nghiên cứu cho biết: “[Trong nghiên cứu này, chúng tôi nhận thấy rằng] tiếp xúc với nhiệt độ cao có mối liên quan chặt chẽ hơn với tình trạng rối loạn hành vi hướng ngoại (externalizing behavioural dysregulation) ở nam giới. Ở nữ giới, tiếp xúc với nhiệt độ cao có mối liên quan chặt chẽ hơn với các triệu chứng tâm thần kinh và cảm xúc.”
Họ cho biết thêm: “Những kiểu biểu hiện này có thể phản ánh sự khác biệt theo giới về mức độ dễ bị tổn thương nền, trong đó rối loạn chức năng thùy trán hoặc chức năng điều hành có thể liên quan đến hành vi đi lang thang và các hành vi nguy hiểm ở nam giới, trong khi sự dễ bị tổn thương của hệ viền hoặc cảm xúc có thể liên quan đến ảo giác và tình trạng dễ kích động ở nữ giới.”
Nhìn chung, nghiên cứu cung cấp những thông tin quan trọng về tác động của biến đổi khí hậu và các đợt nắng nóng đối với người sa sút trí tuệ, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc theo dõi BPSD theo đặc điểm về giới trong các đợt nắng nóng.
Theo TS.BS. Eun Young Choi, Trường Lão khoa Leonard Davis, Đại học Southern California, Los Angeles, California, Hoa Kỳ, và cộng sự: “Người sa sút trí tuệ đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao do khả năng điều hòa thân nhiệt của họ bị suy giảm, hạn chế về khả năng vận động và giảm khả năng thích nghi trong việc nhận biết và phản ứng với tình trạng stress do nhiệt. Biểu hiện lâm sàng khác nhau theo giới cho thấy nam và nữ bị sa sút trí tuệ có thể biểu hiện tình trạng khó chịu liên quan đến nhiệt độ thông qua những cơ chế hành vi và tâm thần kinh khác nhau.
Tỷ lệ mắc BPSD
Theo người đại diện báo cáo, nữ giới dễ gặp 4 trong số 8 triệu chứng BPSD cụ thể sau đây nhiều hơn nam giới, gồm đi lạc (35% so với 23%; p<0,001), lang thang (7% so với 5%; p=0,005), ảo giác (29% so với 15%; p<0,001) và hoang tưởng (14% so với 10%; p=0,045).
Nữ giới cũng có tỷ lệ cao hơn về số học so với nam giới trong việc khó vô giấc (57% so với 52%) và đi đi lại lại hoặc đung đưa người (15% so với 11%); tuy nhiên, sự khác biệt giữa hai nhóm không đạt ý nghĩa thống kê.
Nam giới có xu hướng biểu hiện sự giận dữ hoặc chống đối nhiều hơn nữ giới (36% so với 33%); tuy nhiên, tỷ lệ xuất hiện các hành vi nguy hiểm là tương tự giữa hai giới (đều ở mức 12%). [AAIC 2026, abstract 13751]
Tiếp xúc nhiệt độ cao ngoài trời ngắn hạn
Ở nam giới, mức độ tiếp xúc với nhiệt độ cao hơn có liên quan đáng kể với hành vi đi lang thang (tỷ số chênh [OR], 1,30; khoảng tin cậy [CI] 95%, 0,99-1,72; p=0,058) và các hành vi nguy hiểm (OR, 1,98; CI 95% 1,27-3,08; p=0,002).
Ở nữ giới, các triệu chứng BPSD cụ thể có liên quan đáng kể với mức độ tiếp xúc với nhiệt độ cao hơn là ảo giác (OR, 1,15; CI 95%, 1,00-1,33; p=0,058) và tức giận hoặc chống đối (OR, 1,28; CI 95%, 0,98-1,67; p=0,070).
Theo các nhà nghiên cứu, OR phản ánh mức tăng theo khoảng tứ phân vị của Chỉ số Nhiệt trung bình trong 7 ngày (61-87°F).
Mối liên quan theo giới
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh mối liên quan giữa nhiệt độ cao ngoài trời với nguy cơ nhập viện và tử vong ở những người bị sa sút trí tuệ. [BMC Public Health 2026;26:1488; Lancet Reg Health West Pac 2024:52:101217; J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2025;80:glae292]
Ngoài ra, bệnh đồng mắc ở nhóm bệnh nhân này có thể làm gia tăng nguy cơ nhập viện và tử vong liên quan đến nhiệt độ khắc nghiệt. [Environ Res 2021;195:110762; Int J Environ Res Public Health 2017;14:385]
Các nhà nghiên cứu cho biết: “BPSD có thể là một yếu tố dự báo quan trọng cho những kết cục nặng trên, tuy nhiên, mối liên quan giữa BPSD và nhiệt độ ngoài trời vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ.”
Để đánh giá mối liên quan theo giới giữa việc tiếp xúc ngắn hạn với nhiệt độ cao ngoài trời và BPSD ở những người bị sa sút trí tuệ tại Hoa Kỳ, các nhà nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu từ Nghiên cứu Sức khỏe và Hưu trí Hoa Kỳ (2000-2020). Sau đó, dữ liệu được liên kết với dữ liệu thời tiết theo khu vực điều tra dân số từ Contextual Data Resource. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 938 nam giới và 1.300 nữ giới hoàn thành bài phỏng vấn thông qua người đại diện.
Các nhà nghiên cứu cho biết: “[Trong nghiên cứu này, chúng tôi nhận thấy rằng] tiếp xúc với nhiệt độ cao có mối liên quan chặt chẽ hơn với tình trạng rối loạn hành vi hướng ngoại (externalizing behavioural dysregulation) ở nam giới. Ở nữ giới, tiếp xúc với nhiệt độ cao có mối liên quan chặt chẽ hơn với các triệu chứng tâm thần kinh và cảm xúc.”
Họ cho biết thêm: “Những kiểu biểu hiện này có thể phản ánh sự khác biệt theo giới về mức độ dễ bị tổn thương nền, trong đó rối loạn chức năng thùy trán hoặc chức năng điều hành có thể liên quan đến hành vi đi lang thang và các hành vi nguy hiểm ở nam giới, trong khi sự dễ bị tổn thương của hệ viền hoặc cảm xúc có thể liên quan đến ảo giác và tình trạng dễ kích động ở nữ giới.”
Nhìn chung, nghiên cứu cung cấp những thông tin quan trọng về tác động của biến đổi khí hậu và các đợt nắng nóng đối với người sa sút trí tuệ, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc theo dõi BPSD theo đặc điểm về giới trong các đợt nắng nóng.