Nồng độ MCFA trong máu cao có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường
03 Jan 2026
Trong một nghiên cứu, acid béo chuỗi trung bình (MCFA) trong chế độ ăn cho thấy tương quan nghịch với nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2 (T2DM), chỉ ra khả năng tương tác giữa tính nhạy cảm di truyền và acid octanoic trong máu về việc điều chỉnh nguy cơ mắc đái tháo đường.
Các nhà nghiên cứu cho biết "Nghiên cứu bệnh-chứng lồng trong đoàn hệ (nested case-control study) của chúng tôi ghi nhận mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa tăng nồng độ acid octanoic và acid nonanoic trong máu với giảm nguy cơ mắc T2DM. Hơn nữa, các yếu tố về lối sống và khuynh hướng di truyền đều có ảnh hưởng đến mối liên hệ giữa các MCFA và nguy cơ mắc đái tháo đường".
Nghiên cứu bệnh-chứng lồng trong đoàn hệ này đã phân tích các nồng độ MCFA trong máu tại thời điểm ban đầu (n=5), với sự tham gia của 1.701 bệnh nhân đái tháo đường và 1.707 đối tượng đối chứng tương ứng có đường huyết bình thường từ Nghiên cứu đoàn hệ Bệnh Tim mạch Chuyển hóa và Ung thư tại Trung Quốc.
Nhóm nghiên cứu đã đánh giá mối liên hệ giữa MCFA và T2DM, cả trên toàn bộ quần thể và các phân nhóm được phân tầng theo khả năng di truyền đái tháo đường. Họ cũng tính toán điểm nguy cơ di truyền (GRS) dựa trên 82 biến thể di truyền liên quan T2DM.
Mô hình hồi quy logistic có điều kiện được điều chỉnh đầy đủ cho thấy mối tương quan nghịch liều-đáp ứng giữa nồng độ trong máu của acid octanoic (tỷ số chênh [OR]: 0,90; khoảng tin cậy [CI] 95%: 0,82-0,98) và acid nonanoic (OR: 0,84; CI 95%: 0,74-0,95) với nguy cơ đái tháo đường. [J Clin Endoc Metab 2025;110:441-451]
Trong phân tích phân nhóm, mối tương quan nghịch giữa các MCFA và tần suất mắc đái tháo đường mạnh hơn ở những người không có hoạt động thể chất (acid octanoic: ptương tác=0,042; acid nonanoic: ptương tác=0,034; acid decanoic: ptương tác=0,037). Đáng chú ý, mối tương quan nghịch giữa acid octanoic và nguy cơ đái tháo đường gia tăng đáng kể ở nhóm có nguy cơ di truyền cao so với thấp.
Ngoài ra, các tương tác có ý nghĩa thống kê giữa acid octanoic và GRS về nguy cơ T2DM (ptương tác=0,003) cũng đã được ghi nhận.
Các nhà nghiên cứu cho biết: "Những kết quả này cung cấp thông tin có giá trị để thực hiện dinh dưỡng chính xác trong thực hành lâm sàng cũng như trong cộng đồng. Những phát hiện của chúng tôi nhìn chung ủng hộ tác dụng bảo vệ của các MCFA nhưng cũng nhấn mạnh các phương pháp tiếp cận cá thể hóa để cải thiện hồ sơ MCFA trong máu nhằm phòng ngừa T2DM, có thể được điều chỉnh theo đặc điểm di truyền và lối sống của từng cá thể".
Cơ chế
Việc giảm nguy cơ mắc T2DM liên quan đến tăng nồng độ MCFA trong máu có thể được giải thích bằng một số cơ chế tiềm ẩn. Ví dụ, một nghiên cứu trước đây đã ghi nhận dùng acid octanoic, decanoic và lauric giúp tăng cường chuyển hóa glucose cũng như đảo ngược tình trạng kháng insulin, đặc biệt ở cơ xương. [Diabetes 2020;70:91‐98]
Các nhà nghiên cứu cho biết: “Điều đáng nói là có thể các hành vi trong lối sống gây ảnh hưởng không thể tránh khỏi đến mối tương quan giữa nồng độ acid béo và nguy cơ mắc đái tháo đường. Những phát hiện của chúng tôi cho thấy những người có lối sống kém lành mạnh, đặc biệt là những người ít vận động, có tương quan nghịch mạnh hơn giữa các MCFA trong máu và nguy cơ mắc T2DM”.
Một nghiên cứu trước đây gợi ý rằng các acid béo trong chế độ ăn có thể đóng vai trò là “các yếu tố bù trừ” để chống lại các tác động bất lợi của lối sống truyền thống không lý tưởng. Do đó, việc bổ sung cụ thể các acid octanoic và nonanoic có thể có lợi cho những người có hành vi sống không lành mạnh. [J Nutr Biochem 2016;36:1‐20]
Các nhà nghiên cứu cho biết, “cần có thêm các nghiên cứu trong tương lai sử dụng dữ liệu đoàn hệ đầy đủ để đánh giá nghiêm ngặt hơn mối tương quan và các cơ chế nền tảng liên kết quá trình chuyển hóa MCFA và khuynh hướng di truyền”.
Các nhà nghiên cứu cho biết "Nghiên cứu bệnh-chứng lồng trong đoàn hệ (nested case-control study) của chúng tôi ghi nhận mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa tăng nồng độ acid octanoic và acid nonanoic trong máu với giảm nguy cơ mắc T2DM. Hơn nữa, các yếu tố về lối sống và khuynh hướng di truyền đều có ảnh hưởng đến mối liên hệ giữa các MCFA và nguy cơ mắc đái tháo đường".
Nghiên cứu bệnh-chứng lồng trong đoàn hệ này đã phân tích các nồng độ MCFA trong máu tại thời điểm ban đầu (n=5), với sự tham gia của 1.701 bệnh nhân đái tháo đường và 1.707 đối tượng đối chứng tương ứng có đường huyết bình thường từ Nghiên cứu đoàn hệ Bệnh Tim mạch Chuyển hóa và Ung thư tại Trung Quốc.
Nhóm nghiên cứu đã đánh giá mối liên hệ giữa MCFA và T2DM, cả trên toàn bộ quần thể và các phân nhóm được phân tầng theo khả năng di truyền đái tháo đường. Họ cũng tính toán điểm nguy cơ di truyền (GRS) dựa trên 82 biến thể di truyền liên quan T2DM.
Mô hình hồi quy logistic có điều kiện được điều chỉnh đầy đủ cho thấy mối tương quan nghịch liều-đáp ứng giữa nồng độ trong máu của acid octanoic (tỷ số chênh [OR]: 0,90; khoảng tin cậy [CI] 95%: 0,82-0,98) và acid nonanoic (OR: 0,84; CI 95%: 0,74-0,95) với nguy cơ đái tháo đường. [J Clin Endoc Metab 2025;110:441-451]
Trong phân tích phân nhóm, mối tương quan nghịch giữa các MCFA và tần suất mắc đái tháo đường mạnh hơn ở những người không có hoạt động thể chất (acid octanoic: ptương tác=0,042; acid nonanoic: ptương tác=0,034; acid decanoic: ptương tác=0,037). Đáng chú ý, mối tương quan nghịch giữa acid octanoic và nguy cơ đái tháo đường gia tăng đáng kể ở nhóm có nguy cơ di truyền cao so với thấp.
Ngoài ra, các tương tác có ý nghĩa thống kê giữa acid octanoic và GRS về nguy cơ T2DM (ptương tác=0,003) cũng đã được ghi nhận.
Các nhà nghiên cứu cho biết: "Những kết quả này cung cấp thông tin có giá trị để thực hiện dinh dưỡng chính xác trong thực hành lâm sàng cũng như trong cộng đồng. Những phát hiện của chúng tôi nhìn chung ủng hộ tác dụng bảo vệ của các MCFA nhưng cũng nhấn mạnh các phương pháp tiếp cận cá thể hóa để cải thiện hồ sơ MCFA trong máu nhằm phòng ngừa T2DM, có thể được điều chỉnh theo đặc điểm di truyền và lối sống của từng cá thể".
Cơ chế
Việc giảm nguy cơ mắc T2DM liên quan đến tăng nồng độ MCFA trong máu có thể được giải thích bằng một số cơ chế tiềm ẩn. Ví dụ, một nghiên cứu trước đây đã ghi nhận dùng acid octanoic, decanoic và lauric giúp tăng cường chuyển hóa glucose cũng như đảo ngược tình trạng kháng insulin, đặc biệt ở cơ xương. [Diabetes 2020;70:91‐98]
Các nhà nghiên cứu cho biết: “Điều đáng nói là có thể các hành vi trong lối sống gây ảnh hưởng không thể tránh khỏi đến mối tương quan giữa nồng độ acid béo và nguy cơ mắc đái tháo đường. Những phát hiện của chúng tôi cho thấy những người có lối sống kém lành mạnh, đặc biệt là những người ít vận động, có tương quan nghịch mạnh hơn giữa các MCFA trong máu và nguy cơ mắc T2DM”.
Một nghiên cứu trước đây gợi ý rằng các acid béo trong chế độ ăn có thể đóng vai trò là “các yếu tố bù trừ” để chống lại các tác động bất lợi của lối sống truyền thống không lý tưởng. Do đó, việc bổ sung cụ thể các acid octanoic và nonanoic có thể có lợi cho những người có hành vi sống không lành mạnh. [J Nutr Biochem 2016;36:1‐20]
Các nhà nghiên cứu cho biết, “cần có thêm các nghiên cứu trong tương lai sử dụng dữ liệu đoàn hệ đầy đủ để đánh giá nghiêm ngặt hơn mối tương quan và các cơ chế nền tảng liên kết quá trình chuyển hóa MCFA và khuynh hướng di truyền”.