Sáu triệu chứng trầm cảm giai đoạn trung niên có thể chỉ ra nguy cơ sa sút trí tuệ gia tăng
09 Oct 2026
Một nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu trong 23 năm tại Vương quốc Anh đã cho thấy sáu triệu chứng trầm cảm giai đoạn trung niên liên quan đến tăng nguy cơ sa sút trí tuệ.
Các nhà nghiên cứu cho biết “Mặc dù trầm cảm tuổi trung niên có liên quan đến gia tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, vẫn chưa rõ liệu nguy cơ này có thể quy cho các triệu chứng cụ thể hay không.”
Để xác định các triệu chứng trầm cảm tuổi trung niên có liên quan rõ rệt nhất với nguy cơ sa sút trí tuệ về sau, các nhà nghiên cứu đã tiến hành một nghiên cứu đoàn hệ quan sát tiến cứu, gồm 5.811 người tham gia trong độ tuổi 45–69 (tuổi trung bình 55,7; nữ chiếm 28,3%; người da trắng chiếm 92,2%) từ nghiên cứu Whitehall II. Các triệu chứng trầm cảm tuổi trung niên được đánh giá bằng phiên bản 30 câu hỏi của Bảng câu hỏi Sức khỏe Tổng quát (GHQ-30) từ năm 1997 đến 1999. Những người có sa sút trí tuệ tại thời điểm ban đầu bị loại trừ. Tiêu chí đánh giá chính là tỷ lệ mắc mới sa sút trí tuệ. [Lancet Psychiatry 2025;doi:10.1016/S2215-0366(25)00331-1]
Tác giả chính, Tiến sĩ Philipp Frank thuộc Khoa Tâm thần học, Trường Đại học – Cao đẳng London, London, Vương quốc Anh, ghi nhận: “Các phát hiện của chúng tôi cho thấy nguy cơ sa sút trí tuệ liên quan đến một vài triệu chứng trầm cảm hơn là bệnh trầm cảm nói chung”.
Sau thời gian theo dõi trung bình 22,6 năm, có 10,1% người tham gia mắc sa sút trí tuệ. Sáu triệu chứng trầm cảm được xác định là các chỉ dấu vững chắc ở tuổi trung niên đối với tăng nguy cơ sa sút trí tuệ:
Ngoài ra, các mối liên quan này độc lập với các yếu tố nguy cơ sa sút trí tuệ đã biết, bao gồm tình trạng APOEε4, các bệnh lý tim mạch–chuyển hóa và các yếu tố lối sống.
Báo cáo năm 2024 của Nhóm Chuyên gia Lancet về phòng ngừa, can thiệp và chăm sóc sa sút trí tuệ nhấn mạnh trầm cảm là một yếu tố nguy cơ ở tuổi trung niên có khả năng điều chỉnh được. [Lancet 2024;404:572-628]
Các nhà nghiên cứu chỉ ra “Thay vì xem trầm cảm như là một thực thể bệnh duy nhất và đồng nhất, việc tập trung vào các kiểu hình triệu chứng cụ thể có thể cải thiện sự nhận diện sớm những cá nhân có tăng nguy cơ sa sút trí tuệ và định hướng các chiến lược phòng ngừa có mục tiêu”.
Họ nhấn mạnh thêm “Nghiên cứu sâu hơn nên đánh giá những phát hiện này trên các quần thể đa dạng hơn và làm rõ các cơ chế sinh học và hành vi liên kết các kiểu hình triệu chứng cụ thể với sa sút trí tuệ”.
Các nhà nghiên cứu cho biết “Mặc dù trầm cảm tuổi trung niên có liên quan đến gia tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, vẫn chưa rõ liệu nguy cơ này có thể quy cho các triệu chứng cụ thể hay không.”
Để xác định các triệu chứng trầm cảm tuổi trung niên có liên quan rõ rệt nhất với nguy cơ sa sút trí tuệ về sau, các nhà nghiên cứu đã tiến hành một nghiên cứu đoàn hệ quan sát tiến cứu, gồm 5.811 người tham gia trong độ tuổi 45–69 (tuổi trung bình 55,7; nữ chiếm 28,3%; người da trắng chiếm 92,2%) từ nghiên cứu Whitehall II. Các triệu chứng trầm cảm tuổi trung niên được đánh giá bằng phiên bản 30 câu hỏi của Bảng câu hỏi Sức khỏe Tổng quát (GHQ-30) từ năm 1997 đến 1999. Những người có sa sút trí tuệ tại thời điểm ban đầu bị loại trừ. Tiêu chí đánh giá chính là tỷ lệ mắc mới sa sút trí tuệ. [Lancet Psychiatry 2025;doi:10.1016/S2215-0366(25)00331-1]
Tác giả chính, Tiến sĩ Philipp Frank thuộc Khoa Tâm thần học, Trường Đại học – Cao đẳng London, London, Vương quốc Anh, ghi nhận: “Các phát hiện của chúng tôi cho thấy nguy cơ sa sút trí tuệ liên quan đến một vài triệu chứng trầm cảm hơn là bệnh trầm cảm nói chung”.
Sau thời gian theo dõi trung bình 22,6 năm, có 10,1% người tham gia mắc sa sút trí tuệ. Sáu triệu chứng trầm cảm được xác định là các chỉ dấu vững chắc ở tuổi trung niên đối với tăng nguy cơ sa sút trí tuệ:
- Mất tự tin (tỷ số nguy cơ [HR]: 1,51; khoảng tin cậy [CI] 95%: 1,16–1,96);
- Không có khả năng đối mặt với các vấn đề (HR: 1,49; CI 95%: 1,09–2,04);
- Không cảm nhận được sự ấm áp và tình cảm với người khác (HR: 1,44; 1,06–1,95);
- Luôn trong trạng thái căng thẳng, bồn chồn (HR: 1,34; 1,03–1,72);
- Không hài lòng với cách công việc được thực hiện (HR: 1,33; CI 95%: 1,05–1,69);
- Khó tập trung (HR: 1,29; CI 95%: 1,01–1,65).
Ngoài ra, các mối liên quan này độc lập với các yếu tố nguy cơ sa sút trí tuệ đã biết, bao gồm tình trạng APOEε4, các bệnh lý tim mạch–chuyển hóa và các yếu tố lối sống.
Báo cáo năm 2024 của Nhóm Chuyên gia Lancet về phòng ngừa, can thiệp và chăm sóc sa sút trí tuệ nhấn mạnh trầm cảm là một yếu tố nguy cơ ở tuổi trung niên có khả năng điều chỉnh được. [Lancet 2024;404:572-628]
Các nhà nghiên cứu chỉ ra “Thay vì xem trầm cảm như là một thực thể bệnh duy nhất và đồng nhất, việc tập trung vào các kiểu hình triệu chứng cụ thể có thể cải thiện sự nhận diện sớm những cá nhân có tăng nguy cơ sa sút trí tuệ và định hướng các chiến lược phòng ngừa có mục tiêu”.
Họ nhấn mạnh thêm “Nghiên cứu sâu hơn nên đánh giá những phát hiện này trên các quần thể đa dạng hơn và làm rõ các cơ chế sinh học và hành vi liên kết các kiểu hình triệu chứng cụ thể với sa sút trí tuệ”.