Sử dụng quạt lên vùng mặt giúp giảm khó thở khi gắng sức
02 Jan 2026
Ở bệnh nhân có bệnh lý đường hô hấp mạn tính, dùng quạt thổi gió vào mặt trong khi hoạt động thể lực có thể giảm khó thở và cải thiện dung tích thở chức năng, theo một nghiên cứu lâm sàng ngẫu nhiên đối chứng chéo quy mô nhỏ.
Mức độ khó thở sau khi kết thúc bài kiểm tra đi bộ 6 phút (6MWT) thấp hơn đáng kể khi sử dụng quạt cầm tay đeo quanh cổ so với không dùng (Thang điểm Khó thở Borg 3 so với 4; p<0,001). Tương tự, tình trạng tăng khó thở trong khi thực hiện bài kiểm tra thấp hơn ở nhóm dùng quạt so với không dùng (Thang điểm Khó thở Borg 2 so với 3; p<0,001). [Respir Med 2025;249:108426]
Theo các tác giả, vì mức thay đổi tối thiểu có ý nghĩa lâm sàng (MCID) với khó thở là –1 điểm trên thang Borg, các phát hiện này cho thấy liệu pháp dùng quạt trong 6MWT đem lại cải thiện khó thở có ý nghĩa lâm sàng.
Hơn nữa, các tác giả bổ sung, liệu pháp dùng quạt không những làm giảm khó thở mà còn tăng đáng kể quãng đường đi bộ trong 6MWT.
Bệnh nhân đi được nhiều hơn trung bình 40 m khi dùng quạt so với khi không dùng (450 so với 410 m; p<0,001), nhiều hơn ngưỡng MCID cho bài 6MWT, vốn nằm trong khoảng 14-30,5 m. Quãng đường đi bộ khi dùng quạt tăng có ý nghĩa thống kê mỗi 2 phút (2 phút: 150 m so với 140 m; p=0,014; 4 phút: 300 m so với 280 m; p=0,003).
Cuối cùng, nồng độ oxy trong máu và nhịp tim không khác biệt đáng kể giữa 2 nhóm có và không dùng quạt khi làm bài kiểm tra.
Những phát hiện này nhất quán với các quan sát từ nghiên cứu khác với dân số tương tự. [ERJ Open Res 2021;7:00211-2021; Lung 2015;193:725-31]
Những cải thiện có ý nghĩa lâm sàng trong khó thở và khả năng gắng sức khi sử dụng quạt thổi vào mặt mang lại các hàm ý quan trọng, đặc biệt khi, các tác giả nhấn mạnh “tình trạng khó thở do hoạt động thể lực khiến bệnh nhân ngại tham gia các hoạt động hằng ngày và làm giảm tuân thủ phục hồi chức năng phổi - một phương pháp điều trị then chốt cho các bệnh phổi mạn tính”.
Các tác giả bổ sung, liệu pháp dùng quạt không xâm lấn và không tốn kém, khiến cho đây là một công cụ thú vị trong quản lý khó thở tại các cơ sở phục hồi chức năng và lâm sàng.
Hiệu ứng làm mát
Nghiên cứu gồm 25 người trưởng thành (tuổi trung bình 72 tuổi, 56% là nữ) có tiền căn mắc bệnh lý mạn tính đường hô hấp bất kỳ và ổn định trên lâm sàng ít nhất 1 năm. Trong số đó, 56% có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, 16% bị ung thư phổi, 8% khó thở mạn tính, và 4% dãn phế quản. Điểm trung vị tính theo thang đo khó thở của Hội đồng Nghiên cứu Y khoa hiệu chỉnh (modified MRC) là 2 điểm.
Người tham gia thực hiện 2 bài 6MWT, có hoặc không dùng quạt, theo một thứ tự ngẫu nhiên. Quạt được dùng trong mỗi bài kiểm tra là một chiếc quạt xách tay đeo trên cổ gồm 2 quạt mini đặt ở 2 bên cổ.
Thiết bị hoạt động ở tốc độ tối đa 1,5 m/s và đặt cách khuôn mặt bệnh nhân 20 cm.
Theo các tác giả, quạt được thiết kế nhằm tăng cường hiệu ứng làm mát và đảm bảo kích hoạt các thụ thể TRPM8 trên dây thần kinh sinh ba. Họ nói thêm, mục địch là để thay đổi kiểu thở của người tham gia, bằng cách kích thích hệ cảm giác bản thể. [J Pain Symptom Manage 2022;63:e9-e16; Respir Physiol Neurobiol 2023:311:104035]
Khi được yêu cầu đánh giá nhận thức về hiệu quả giảm khó thở và sự khó chịu do quạt gây ra, người tham gia cho điểm 4 trên thang đo 0-5 đối với giảm khó thở, với chỉ 3 người báo cáo về sự khó chịu do cảm giác lạnh bởi quạt.
Lợi ích của liệu pháp dùng quạt
Các kết quả từ một nghiên cứu trước đó cũng mô tả mức độ hiệu quả tương tự khi sử dụng liệu pháp dùng quạt trong lúc tập thể lực. Ở một nghiên cứu khác, một số người tham gia nghiên cứu cũng cho biết họ có cảm giác thư giãn và cải thiện khả năng tự quản lý, ngoài việc giảm triệu chứng, mặc dù ban đầu họ hoài nghi về liệu pháp dùng quạt. [ERJ Open Res 2021;7:00211; Sci Rep 2021;doi:10.1038/s41598-021-86326-8]
Bằng chứng cũng cho thấy liệu pháp dùng quạt có thể rút ngắn thời gian phục hồi bởi cơn khó thở do gắng sức và có thể có lợi hơn liệu pháp oxy – thường bị lạm dụng trong khó thở mạn tính, đặc biệt ở bệnh nhân không bị thiếu oxy. [BMJ Support Palliat Care 2019;9:478-481; Palliat Med 2019; 33:618-633; Curr Opin Support Palliat Care 2019:206-211; COPD 2018;15:294-302]
Các tác giả ghi nhận: “Hơn nữa, liệu pháp dùng quạt có tiềm năng mang lợi ích về mặt tâm lý, giúp làm giảm lo âu và trầm cảm, vốn là các bệnh lý đồng mắc thường gặp ở bệnh nhân mắc bệnh mạn tính đường hô hấp. Bằng cách kích thích các vùng não liên quan đến đáp ứng hô hấp như vành cung vỏ não trước trán, thùy đảo, liệu pháp dùng quạt có thể góp phần điều hòa cảm xúc, từ đó nâng cao tổng trạng”.
[Front Physiol 2017;8:617; Maturitas 2013;76:45-50]
Các tác giả cho biết: “Từ những lợi ích tiềm năng trên kết cục thể chất và tinh thần, liệu pháp dùng quạt cần được nghiên cứu sâu hơn, nhất là những nghiên cứu dài hạn và khi ứng dụng vào đời thực.”
Mức độ khó thở sau khi kết thúc bài kiểm tra đi bộ 6 phút (6MWT) thấp hơn đáng kể khi sử dụng quạt cầm tay đeo quanh cổ so với không dùng (Thang điểm Khó thở Borg 3 so với 4; p<0,001). Tương tự, tình trạng tăng khó thở trong khi thực hiện bài kiểm tra thấp hơn ở nhóm dùng quạt so với không dùng (Thang điểm Khó thở Borg 2 so với 3; p<0,001). [Respir Med 2025;249:108426]
Theo các tác giả, vì mức thay đổi tối thiểu có ý nghĩa lâm sàng (MCID) với khó thở là –1 điểm trên thang Borg, các phát hiện này cho thấy liệu pháp dùng quạt trong 6MWT đem lại cải thiện khó thở có ý nghĩa lâm sàng.
Hơn nữa, các tác giả bổ sung, liệu pháp dùng quạt không những làm giảm khó thở mà còn tăng đáng kể quãng đường đi bộ trong 6MWT.
Bệnh nhân đi được nhiều hơn trung bình 40 m khi dùng quạt so với khi không dùng (450 so với 410 m; p<0,001), nhiều hơn ngưỡng MCID cho bài 6MWT, vốn nằm trong khoảng 14-30,5 m. Quãng đường đi bộ khi dùng quạt tăng có ý nghĩa thống kê mỗi 2 phút (2 phút: 150 m so với 140 m; p=0,014; 4 phút: 300 m so với 280 m; p=0,003).
Cuối cùng, nồng độ oxy trong máu và nhịp tim không khác biệt đáng kể giữa 2 nhóm có và không dùng quạt khi làm bài kiểm tra.
Những phát hiện này nhất quán với các quan sát từ nghiên cứu khác với dân số tương tự. [ERJ Open Res 2021;7:00211-2021; Lung 2015;193:725-31]
Những cải thiện có ý nghĩa lâm sàng trong khó thở và khả năng gắng sức khi sử dụng quạt thổi vào mặt mang lại các hàm ý quan trọng, đặc biệt khi, các tác giả nhấn mạnh “tình trạng khó thở do hoạt động thể lực khiến bệnh nhân ngại tham gia các hoạt động hằng ngày và làm giảm tuân thủ phục hồi chức năng phổi - một phương pháp điều trị then chốt cho các bệnh phổi mạn tính”.
Các tác giả bổ sung, liệu pháp dùng quạt không xâm lấn và không tốn kém, khiến cho đây là một công cụ thú vị trong quản lý khó thở tại các cơ sở phục hồi chức năng và lâm sàng.
Hiệu ứng làm mát
Nghiên cứu gồm 25 người trưởng thành (tuổi trung bình 72 tuổi, 56% là nữ) có tiền căn mắc bệnh lý mạn tính đường hô hấp bất kỳ và ổn định trên lâm sàng ít nhất 1 năm. Trong số đó, 56% có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, 16% bị ung thư phổi, 8% khó thở mạn tính, và 4% dãn phế quản. Điểm trung vị tính theo thang đo khó thở của Hội đồng Nghiên cứu Y khoa hiệu chỉnh (modified MRC) là 2 điểm.
Người tham gia thực hiện 2 bài 6MWT, có hoặc không dùng quạt, theo một thứ tự ngẫu nhiên. Quạt được dùng trong mỗi bài kiểm tra là một chiếc quạt xách tay đeo trên cổ gồm 2 quạt mini đặt ở 2 bên cổ.
Thiết bị hoạt động ở tốc độ tối đa 1,5 m/s và đặt cách khuôn mặt bệnh nhân 20 cm.
Theo các tác giả, quạt được thiết kế nhằm tăng cường hiệu ứng làm mát và đảm bảo kích hoạt các thụ thể TRPM8 trên dây thần kinh sinh ba. Họ nói thêm, mục địch là để thay đổi kiểu thở của người tham gia, bằng cách kích thích hệ cảm giác bản thể. [J Pain Symptom Manage 2022;63:e9-e16; Respir Physiol Neurobiol 2023:311:104035]
Khi được yêu cầu đánh giá nhận thức về hiệu quả giảm khó thở và sự khó chịu do quạt gây ra, người tham gia cho điểm 4 trên thang đo 0-5 đối với giảm khó thở, với chỉ 3 người báo cáo về sự khó chịu do cảm giác lạnh bởi quạt.
Lợi ích của liệu pháp dùng quạt
Các kết quả từ một nghiên cứu trước đó cũng mô tả mức độ hiệu quả tương tự khi sử dụng liệu pháp dùng quạt trong lúc tập thể lực. Ở một nghiên cứu khác, một số người tham gia nghiên cứu cũng cho biết họ có cảm giác thư giãn và cải thiện khả năng tự quản lý, ngoài việc giảm triệu chứng, mặc dù ban đầu họ hoài nghi về liệu pháp dùng quạt. [ERJ Open Res 2021;7:00211; Sci Rep 2021;doi:10.1038/s41598-021-86326-8]
Bằng chứng cũng cho thấy liệu pháp dùng quạt có thể rút ngắn thời gian phục hồi bởi cơn khó thở do gắng sức và có thể có lợi hơn liệu pháp oxy – thường bị lạm dụng trong khó thở mạn tính, đặc biệt ở bệnh nhân không bị thiếu oxy. [BMJ Support Palliat Care 2019;9:478-481; Palliat Med 2019; 33:618-633; Curr Opin Support Palliat Care 2019:206-211; COPD 2018;15:294-302]
Các tác giả ghi nhận: “Hơn nữa, liệu pháp dùng quạt có tiềm năng mang lợi ích về mặt tâm lý, giúp làm giảm lo âu và trầm cảm, vốn là các bệnh lý đồng mắc thường gặp ở bệnh nhân mắc bệnh mạn tính đường hô hấp. Bằng cách kích thích các vùng não liên quan đến đáp ứng hô hấp như vành cung vỏ não trước trán, thùy đảo, liệu pháp dùng quạt có thể góp phần điều hòa cảm xúc, từ đó nâng cao tổng trạng”.
[Front Physiol 2017;8:617; Maturitas 2013;76:45-50]
Các tác giả cho biết: “Từ những lợi ích tiềm năng trên kết cục thể chất và tinh thần, liệu pháp dùng quạt cần được nghiên cứu sâu hơn, nhất là những nghiên cứu dài hạn và khi ứng dụng vào đời thực.”