Tình trạng dùng nhiều loại thuốc phổ biến ở người cao tuổi mắc IBD
25 Dec 2025
Theo một nghiên cứu, tình trạng dùng nhiều loại thuốc (đa thuốc) xảy ra phổ biến và có xu hướng tăng theo tuổi ở bệnh nhân bệnh viêm ruột (IBD).
Mức độ dùng đa thuốc theo từng năm nhìn chung ổn định giữa các nhóm tuổi, không có dấu hiệu của xu hướng giảm bớt ở nhóm bệnh nhân cao tuổi mắc IBD.
Các nghiên cứu viên cho biết: “Ở người cao tuổi mắc IBD, đa thuốc là một mối quan ngại trọng yếu bên cạnh gánh nặng bệnh tật về thể chất, tâm lý và chức năng vận động, do đó nhấn mạnh nhu cầu chăm sóc cá thể hóa. Cần nhấn mạnh rằng thông điệp là không được điều trị dưới mức cần thiết cho IBD.”
Nghiên cứu bao gồm 21.255 người trưởng thành trẻ tuổi, 13.432 người trưởng thành, 8.271 người cao tuổi, và 933 người rất cao tuổi. [Br J Clin Pharmacol 2025;91:3121–3129]
Tỷ lệ đa thuốc mức độ vừa sau 1 năm kể từ chẩn đoán IBD lần lượt là 15,1% ở người trẻ, 23,2% ở người trưởng thành, 38,1% ở người cao tuổi, và 49,4% ở người rất cao tuổi. Đối với đa thuốc mức độ nặng, các tỷ lệ tương ứng là 1,5%, 5,4%, 16,6% và 23,4%.
Ở bệnh nhân ≥60 tuổi, tỷ số chênh hiệu chỉnh cho đa thuốc trong năm 2020 so với 1997 là 1,02 (KTC 95%: 0,71–1,47).
Các nghiên cứu viên cho biết: “Khi ước tính nguy cơ đa thuốc (≥5 đơn thuốc) ở bệnh nhân ≥60 tuổi giai đoạn 2018–2020 so với 1997–1999, chúng tôi không ghi nhận dấu hiệu giảm nguy cơ đa thuốc.”
Kiểu hình phức tạp
Theo nhóm nghiên cứu, sự phát triển của các thuốc mới cho nhiều bệnh lý và cách sử dụng (ví dụ: sự xuất hiện của các thuốc sinh học mới trong quần thể bệnh nhân IBD) góp phần làm tăng tính phức tạp của tình trạng đa thuốc, đồng thời phản ánh các kiểu hình phức tạp liên quan đến IBD ở người cao tuổi và cách dùng thuốc.
Họ bổ sung: “Các nghiên cứu trước đây của chúng tôi và các nhóm tác giả khác cho thấy người cao tuổi có khả năng khởi trị thuốc IBD thấp hơn so với nhóm trưởng thành, và họ cũng ít được điều trị bằng thuốc sinh học hơn.” [Aliment Pharmacol Ther 2023;58:48–59; Gastroenterology 2018;154:518–528]
Ngoài ra, tỷ lệ bệnh nhân nhận được nhiều nhóm thuốc không phải thuốc điều trị IBD tăng đáng kể ở tất cả nhóm tuổi sau khi được chẩn đoán IBD. [Inflamm Bowel Dis 2023;30:1965–1973]
Nhóm nghiên cứu cho biết: “Trong quần thể chung, có tình trạng sử dụng tăng thêm tất cả các loại thuốc theo sự tăng lên của tuổi tác - ghi nhận trong một nghiên cứu về sử dụng thuốc tại Đan Mạch, trong đó 89% người cao tuổi (≥60 tuổi) nhận 1 đơn thuốc, với trung vị số lượng nhóm thuốc không trùng lặp là 5 nhóm mỗi người,” [Eur J Clin Pharmacol 2019;75:1125–1133]
Phương pháp
Nghiên cứu hiện tại sử dụng đoàn hệ toàn quốc gồm các bệnh nhân trưởng thành chẩn đoán IBD trong giai đoạn 01/04/1996 đến 31/12/2019. Các nghiên cứu viên phân tích dữ liệu kê đơn thuốc theo từng năm lịch ở các nhóm: người trẻ (18–39 tuổi), trưởng thành (40–59 tuổi), cao tuổi (60–79 tuổi) và rất cao tuổi (≥80 tuổi).
Đơn thuốc được phân loại thành: 0, 1–4, 5–9 (đa thuốc mức độ vừa), và ≥10 (đa thuốc quá mức). Tình trạng kê đơn được mô tả tại thời điểm 1 năm trước chẩn đoán IBD và tại 1, 2, và 3 năm sau chẩn đoán IBD. Nguy cơ đa thuốc (vừa và quá mức) sau 1 năm được ước tính ở nhóm bệnh nhân cao tuổi bằng mô hình hồi quy, so sánh giai đoạn dùng thuốc gần đây với giai đoạn đầu.
Mức độ dùng đa thuốc theo từng năm nhìn chung ổn định giữa các nhóm tuổi, không có dấu hiệu của xu hướng giảm bớt ở nhóm bệnh nhân cao tuổi mắc IBD.
Các nghiên cứu viên cho biết: “Ở người cao tuổi mắc IBD, đa thuốc là một mối quan ngại trọng yếu bên cạnh gánh nặng bệnh tật về thể chất, tâm lý và chức năng vận động, do đó nhấn mạnh nhu cầu chăm sóc cá thể hóa. Cần nhấn mạnh rằng thông điệp là không được điều trị dưới mức cần thiết cho IBD.”
Nghiên cứu bao gồm 21.255 người trưởng thành trẻ tuổi, 13.432 người trưởng thành, 8.271 người cao tuổi, và 933 người rất cao tuổi. [Br J Clin Pharmacol 2025;91:3121–3129]
Tỷ lệ đa thuốc mức độ vừa sau 1 năm kể từ chẩn đoán IBD lần lượt là 15,1% ở người trẻ, 23,2% ở người trưởng thành, 38,1% ở người cao tuổi, và 49,4% ở người rất cao tuổi. Đối với đa thuốc mức độ nặng, các tỷ lệ tương ứng là 1,5%, 5,4%, 16,6% và 23,4%.
Ở bệnh nhân ≥60 tuổi, tỷ số chênh hiệu chỉnh cho đa thuốc trong năm 2020 so với 1997 là 1,02 (KTC 95%: 0,71–1,47).
Các nghiên cứu viên cho biết: “Khi ước tính nguy cơ đa thuốc (≥5 đơn thuốc) ở bệnh nhân ≥60 tuổi giai đoạn 2018–2020 so với 1997–1999, chúng tôi không ghi nhận dấu hiệu giảm nguy cơ đa thuốc.”
Kiểu hình phức tạp
Theo nhóm nghiên cứu, sự phát triển của các thuốc mới cho nhiều bệnh lý và cách sử dụng (ví dụ: sự xuất hiện của các thuốc sinh học mới trong quần thể bệnh nhân IBD) góp phần làm tăng tính phức tạp của tình trạng đa thuốc, đồng thời phản ánh các kiểu hình phức tạp liên quan đến IBD ở người cao tuổi và cách dùng thuốc.
Họ bổ sung: “Các nghiên cứu trước đây của chúng tôi và các nhóm tác giả khác cho thấy người cao tuổi có khả năng khởi trị thuốc IBD thấp hơn so với nhóm trưởng thành, và họ cũng ít được điều trị bằng thuốc sinh học hơn.” [Aliment Pharmacol Ther 2023;58:48–59; Gastroenterology 2018;154:518–528]
Ngoài ra, tỷ lệ bệnh nhân nhận được nhiều nhóm thuốc không phải thuốc điều trị IBD tăng đáng kể ở tất cả nhóm tuổi sau khi được chẩn đoán IBD. [Inflamm Bowel Dis 2023;30:1965–1973]
Nhóm nghiên cứu cho biết: “Trong quần thể chung, có tình trạng sử dụng tăng thêm tất cả các loại thuốc theo sự tăng lên của tuổi tác - ghi nhận trong một nghiên cứu về sử dụng thuốc tại Đan Mạch, trong đó 89% người cao tuổi (≥60 tuổi) nhận 1 đơn thuốc, với trung vị số lượng nhóm thuốc không trùng lặp là 5 nhóm mỗi người,” [Eur J Clin Pharmacol 2019;75:1125–1133]
Phương pháp
Nghiên cứu hiện tại sử dụng đoàn hệ toàn quốc gồm các bệnh nhân trưởng thành chẩn đoán IBD trong giai đoạn 01/04/1996 đến 31/12/2019. Các nghiên cứu viên phân tích dữ liệu kê đơn thuốc theo từng năm lịch ở các nhóm: người trẻ (18–39 tuổi), trưởng thành (40–59 tuổi), cao tuổi (60–79 tuổi) và rất cao tuổi (≥80 tuổi).
Đơn thuốc được phân loại thành: 0, 1–4, 5–9 (đa thuốc mức độ vừa), và ≥10 (đa thuốc quá mức). Tình trạng kê đơn được mô tả tại thời điểm 1 năm trước chẩn đoán IBD và tại 1, 2, và 3 năm sau chẩn đoán IBD. Nguy cơ đa thuốc (vừa và quá mức) sau 1 năm được ước tính ở nhóm bệnh nhân cao tuổi bằng mô hình hồi quy, so sánh giai đoạn dùng thuốc gần đây với giai đoạn đầu.