อาการแสดงทางคลินิก
ลักษณะอาการทางคลินิกหลักของโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่
ได้แก่ อาการปวดประจำเดือนรุนแรง, อาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง
(พบใน 70–82% ของผู้ป่วย), อาการปวดขณะมีเพศสัมพันธ์
(dyspareunia; บ่งชี้ถึงการแทรกซึมลึกทางด้านหลัง)
และภาวะมีบุตรยาก (อัตราความชุก 21%) อาการอื่น ๆ
อาจรวมถึงอาการปวดประจำเดือนรุนแรง อาการปวดขณะไข่ตก อาการปวดอุ้งเชิงกรานที่ไม่สัมพันธ์กับรอบประจำเดือน
อาการทางลำไส้หรือกระเพาะปัสสาวะที่สัมพันธ์กับรอบประจำเดือนที่มีหรือไม่มีเลือดออกผิดปกติหรืออาการปวดร่วมด้วย
อาการปวดขณะถ่ายอุจจาระ (dyschezia) อาการปวดขณะปัสสาวะ (dysuria) อาการอ่อนเพลียเรื้อรัง รวมถึงอาการไม่สบายบริเวณช่องท้องหรือหลังส่วนล่าง
ในวัยรุ่น โรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของอาการปวดประจำเดือนแบบทุติยภูมิ แม้ว่าการประเมินอาการของผู้ป่วยที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาวะทางร่างกาย จิตใจ และสังคมจะเป็นสิ่งสำคัญ แต่ควรตระหนักว่าผู้ป่วยโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่อาจไม่มีอาการใด ๆ เลย (โดยพบอัตราความชุกของผู้ป่วยที่ไม่มีอาการ 2–22%)
Endometriosis_Initial Assesment
ในวัยรุ่น โรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของอาการปวดประจำเดือนแบบทุติยภูมิ แม้ว่าการประเมินอาการของผู้ป่วยที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาวะทางร่างกาย จิตใจ และสังคมจะเป็นสิ่งสำคัญ แต่ควรตระหนักว่าผู้ป่วยโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่อาจไม่มีอาการใด ๆ เลย (โดยพบอัตราความชุกของผู้ป่วยที่ไม่มีอาการ 2–22%)
Endometriosis_Initial Assesmentการซักประวัติ
การซักประวัติควรครอบคลุมถึง
อายุของผู้ป่วย (ในวัยเจริญพันธุ์ พบบ่อยที่สุดในช่วงอายุ 25–29 ปี) การสัมผัสกับสารพิษในสิ่งแวดล้อมขณะอยู่ในครรภ์มารดา
เช่น diethylstilbestrol ซึ่งเพิ่มอุบัติการณ์ของโรคเยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่
มีประวัติครอบครัวเกี่ยวกับโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่
(มีความเสี่ยงสูงกว่าผู้ที่ไม่มีประวัติครอบครัว 7 เท่า)
และการซักถามเกี่ยวกับรอบประจำเดือนและการมีอาการของโรคเยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่
การตรวจร่างกาย
การตรวจร่างกาย ควรทำในช่วงต้นของรอบประจำเดือน
ซึ่งเป็นช่วงที่รอยโรคของเยื่อบุโพรงมดลูกมีแนวโน้มที่จะมีขนาดใหญ่ที่สุดและแทรกซึมลึก
ทำให้ตรวจพบได้ง่ายขึ้น
สิ่งสำคัญของการตรวจคือ การตรวจดูและการคลำหน้าท้อง การตรวจทางทวารหนักและช่องคลอด และประเมินการเคลื่อนไหว ตำแหน่ง และขนาดของมดลูก โดยการวินิจฉัยจะชัดเจนยิ่งขึ้นหากพบก้อนรอยโรคที่แทรกซึมลึกบริเวณเอ็นยึดมดลูกกับกระเบนเหน็บ (uterosacral ligaments) หรือในแอ่งดักลาส (pouch of Douglas) และ/หรือมองเห็นรอยโรคได้โดยตรงบริเวณช่องคลอดหรือปากมดลูก
สามารถใช้ไม้พันสำลีสอดเข้าไปในช่องคลอดเพื่อตรวจสอบช่องคลอดและความผิดปกติที่เกี่ยวกับการอุดกั้นทั้งหมดหรือบางส่วน เช่น ภาวะ transverse vaginal septum ภาวะเยื่อพรหมจรรย์ชนิดไม่เปิด (imperforate hymen) หรือชนิดเปิดเล็กน้อย (microperforate hymen) หรือภาวะ obstructed hemivagina
สำหรับผู้ป่วยที่ยังไม่เคยมีเพศสัมพันธ์ อาจทนวิธีการตรวจทางทวารหนักและหน้าท้อง (rectal-abdominal examination) ได้ดีกว่าการตรวจทางช่องคลอดและหน้าท้อง (vaginal-abdominal examination) อย่างไรก็ตาม อาจไม่พบความผิดปกติจากการตรวจร่างกาย และความรุนแรงของอาการอาจไม่สะท้อนถึงระดับความรุนแรงของโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่
ผลการตรวจอื่น ๆ ที่พบบ่อยระหว่างการตรวจร่างกาย ได้แก่ อาการปวดเมื่อเคลื่อนไหวมดลูกหรือกดเจ็บบริเวณอุ้งเชิงกราน ก้อนเนื้อบริเวณปีกมดลูกที่กดเจ็บและมีขนาดโตขึ้น การยึดติดของปีกมดลูกหรือมดลูกในตำแหน่งคว่ำไปด้านหลัง การกดเจ็บที่เอ็นยึดมดลูกกับกระเบนเหน็บ และการแข็งตัวหรือหนาตัวของผนังกั้นระหว่างทวารหนักกับช่องคลอด (rectovaginal septum induration)
สิ่งสำคัญของการตรวจคือ การตรวจดูและการคลำหน้าท้อง การตรวจทางทวารหนักและช่องคลอด และประเมินการเคลื่อนไหว ตำแหน่ง และขนาดของมดลูก โดยการวินิจฉัยจะชัดเจนยิ่งขึ้นหากพบก้อนรอยโรคที่แทรกซึมลึกบริเวณเอ็นยึดมดลูกกับกระเบนเหน็บ (uterosacral ligaments) หรือในแอ่งดักลาส (pouch of Douglas) และ/หรือมองเห็นรอยโรคได้โดยตรงบริเวณช่องคลอดหรือปากมดลูก
สามารถใช้ไม้พันสำลีสอดเข้าไปในช่องคลอดเพื่อตรวจสอบช่องคลอดและความผิดปกติที่เกี่ยวกับการอุดกั้นทั้งหมดหรือบางส่วน เช่น ภาวะ transverse vaginal septum ภาวะเยื่อพรหมจรรย์ชนิดไม่เปิด (imperforate hymen) หรือชนิดเปิดเล็กน้อย (microperforate hymen) หรือภาวะ obstructed hemivagina
สำหรับผู้ป่วยที่ยังไม่เคยมีเพศสัมพันธ์ อาจทนวิธีการตรวจทางทวารหนักและหน้าท้อง (rectal-abdominal examination) ได้ดีกว่าการตรวจทางช่องคลอดและหน้าท้อง (vaginal-abdominal examination) อย่างไรก็ตาม อาจไม่พบความผิดปกติจากการตรวจร่างกาย และความรุนแรงของอาการอาจไม่สะท้อนถึงระดับความรุนแรงของโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่
ผลการตรวจอื่น ๆ ที่พบบ่อยระหว่างการตรวจร่างกาย ได้แก่ อาการปวดเมื่อเคลื่อนไหวมดลูกหรือกดเจ็บบริเวณอุ้งเชิงกราน ก้อนเนื้อบริเวณปีกมดลูกที่กดเจ็บและมีขนาดโตขึ้น การยึดติดของปีกมดลูกหรือมดลูกในตำแหน่งคว่ำไปด้านหลัง การกดเจ็บที่เอ็นยึดมดลูกกับกระเบนเหน็บ และการแข็งตัวหรือหนาตัวของผนังกั้นระหว่างทวารหนักกับช่องคลอด (rectovaginal septum induration)