Chẩn đoán phân biệt
Các triệu chứng không điển hình của hen và chức năng phổi không hỗ trợ chẩn đoán hen, cần xem xét các chẩn đoán khác. Việc không đáp ứng với điều trị hen phế quản nên thúc đẩy việc tìm kiếm một chẩn đoán thay thế hoặc bổ sung. Các triệu chứng hen phế quản không đặc hiệu và có thể gặp ở các bệnh khác như:
Nhóm chẩn đoán khó
Dưới đây là các nhóm chẩn đoán khó có thể cần được chuyển chuyên khoa Hô hấp.
Ở trẻ em ≤5 tuổi, cần thỏa đủ cả 3 tiêu chí để xác nhận chẩn đoán hen phế quản:
Dân số người cao tuổi có thể xuất hiện các triệu chứng như khò khè, khó thở và ho, đôi khi có nguyên nhân từ tim mạch. Do đó, việc thu thập kỹ tiền sử bệnh và khám thực thể, kết hợp với điện tâm đồ (ECG) và X-quang ngực có thể giúp phân biệt với các bệnh lý về tim.
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cần được phân biệt với hen phế quản bằng cách thử điều trị bằng thuốc giãn phế quản và/hoặc corticosteroid dạng hít. Sự cải thiện đáng kể sau khi sử dụng thuốc giãn phế quản hoặc glucocorticoid dạng hít gợi ý rằng đó là hen phế quản.
Hen phế quản nghề nghiệp xảy ra tại nơi làm việc, thường do hít phải các chất hóa học (ví dụ: isocyanate, muối platin, các sản phẩm sinh học phức hợp từ thực vật và động vật). Chẩn đoán có thể được xác nhận thành công bằng việc đo chức năng phổi, đặc biệt là đo liên tục lưu lượng đỉnh thở ra tại nơi làm việc và khi rời khỏi nơi làm việc, cũng như các xét nghiệm kích thích phế quản đặc hiệu. Những trường hợp nghi ngờ hoặc đã được xác nhận hen phế quản nghề nghiệp cần được giới thiệu đến chuyên gia để đánh giá và tư vấn, nếu có thể, do những hệ quả kinh tế và pháp lý của chẩn đoán này.
Hen phế quản theo mùa có thể xảy ra không liên tục, bệnh nhân hoàn toàn không có triệu chứng giữa các mùa hoặc có thể xuất hiện sự gia tăng các triệu chứng theo mùa ở bệnh nhân hen phế quản.
Hen phế quản biến thể ho có triệu chứng chính là ho mạn tính, thường xảy ra vào ban đêm. Việc ghi nhận sự thay đổi chức năng phổi hoặc phản ứng quá mức của đường thở và tìm kiếm bạch cầu ái toan trong đờm là quan trọng để có thể chẩn đoán.
Bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc kiểm soát
Đối với những bệnh nhân hiện đang sử dụng thuốc kiểm soát nhưng chưa được ghi nhận chẩn đoán trước đó, việc xác nhận chẩn đoán dựa trên sự hiện diện của triệu chứng hô hấp thay đổi cùng với sự thay đổi của hạn chế luồng khí.
Đối với những bệnh nhân có triệu chứng hô hấp thay đổi nhưng không có thay đổi hạn chế luồng khí, xét nghiệm đảo ngược với thuốc giãn phế quản nên được lặp lại sau khi ngưng sử dụng thuốc giãn phế quản. Điều này có thể chỉ ra rằng việc điều trị kiểm soát cần được đánh giá lại.
Đối với bệnh nhân có ít triệu chứng hô hấp, không có thay đổi hạn chế luồng khí và chức năng phổi bình thường, nên ngừng sử dụng thuốc giãn phế quản trước khi lặp lại xét nghiệm đảo ngược với thuốc giãn phế quản. Nếu bệnh nhân phát triển triệu chứng và chức năng phổi xấu đi sau khi ngừng điều trị, chẩn đoán được xác nhận. Nếu không có triệu chứng và chức năng phổi không thay đổi sau khi ngừng điều trị, có thể ngưng điều trị kiểm soát.
Sự xuất hiện của khó thở cùng với hạn chế luồng khí cố định có thể cho thấy cần đánh giá lại phác đồ điều trị và quản lý thêm.
- Hít sặc
- Giãn phế quản
- Bệnh tim
- Rối loạn dây thanh âm
- Hội chứng tăng thông khí và cơn hoảng loạn
- Bệnh phổi kẽ
- U: thanh quản, phổi, khí quản
- Xơ nang
- Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)
- Dị vật
- Thuyên tắc phổi
Nhóm chẩn đoán khó
Dưới đây là các nhóm chẩn đoán khó có thể cần được chuyển chuyên khoa Hô hấp.
Ở trẻ em ≤5 tuổi, cần thỏa đủ cả 3 tiêu chí để xác nhận chẩn đoán hen phế quản:
- Thở khò khè tái phát hoặc ít nhất một đợt khò khè cấp tính có triệu chứng giống hen phế quản
- Không tìm thấy nguyên nhân thay thế nào khác có thể có thể gây ra các triệu chứng hô hấp
- Giảm các triệu chứng đáp ứng với thuốc trị hen phế quản
Dân số người cao tuổi có thể xuất hiện các triệu chứng như khò khè, khó thở và ho, đôi khi có nguyên nhân từ tim mạch. Do đó, việc thu thập kỹ tiền sử bệnh và khám thực thể, kết hợp với điện tâm đồ (ECG) và X-quang ngực có thể giúp phân biệt với các bệnh lý về tim.
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cần được phân biệt với hen phế quản bằng cách thử điều trị bằng thuốc giãn phế quản và/hoặc corticosteroid dạng hít. Sự cải thiện đáng kể sau khi sử dụng thuốc giãn phế quản hoặc glucocorticoid dạng hít gợi ý rằng đó là hen phế quản.
Hen phế quản nghề nghiệp xảy ra tại nơi làm việc, thường do hít phải các chất hóa học (ví dụ: isocyanate, muối platin, các sản phẩm sinh học phức hợp từ thực vật và động vật). Chẩn đoán có thể được xác nhận thành công bằng việc đo chức năng phổi, đặc biệt là đo liên tục lưu lượng đỉnh thở ra tại nơi làm việc và khi rời khỏi nơi làm việc, cũng như các xét nghiệm kích thích phế quản đặc hiệu. Những trường hợp nghi ngờ hoặc đã được xác nhận hen phế quản nghề nghiệp cần được giới thiệu đến chuyên gia để đánh giá và tư vấn, nếu có thể, do những hệ quả kinh tế và pháp lý của chẩn đoán này.
Hen phế quản theo mùa có thể xảy ra không liên tục, bệnh nhân hoàn toàn không có triệu chứng giữa các mùa hoặc có thể xuất hiện sự gia tăng các triệu chứng theo mùa ở bệnh nhân hen phế quản.
Hen phế quản biến thể ho có triệu chứng chính là ho mạn tính, thường xảy ra vào ban đêm. Việc ghi nhận sự thay đổi chức năng phổi hoặc phản ứng quá mức của đường thở và tìm kiếm bạch cầu ái toan trong đờm là quan trọng để có thể chẩn đoán.
Bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc kiểm soát
Đối với những bệnh nhân hiện đang sử dụng thuốc kiểm soát nhưng chưa được ghi nhận chẩn đoán trước đó, việc xác nhận chẩn đoán dựa trên sự hiện diện của triệu chứng hô hấp thay đổi cùng với sự thay đổi của hạn chế luồng khí.
Đối với những bệnh nhân có triệu chứng hô hấp thay đổi nhưng không có thay đổi hạn chế luồng khí, xét nghiệm đảo ngược với thuốc giãn phế quản nên được lặp lại sau khi ngưng sử dụng thuốc giãn phế quản. Điều này có thể chỉ ra rằng việc điều trị kiểm soát cần được đánh giá lại.
Đối với bệnh nhân có ít triệu chứng hô hấp, không có thay đổi hạn chế luồng khí và chức năng phổi bình thường, nên ngừng sử dụng thuốc giãn phế quản trước khi lặp lại xét nghiệm đảo ngược với thuốc giãn phế quản. Nếu bệnh nhân phát triển triệu chứng và chức năng phổi xấu đi sau khi ngừng điều trị, chẩn đoán được xác nhận. Nếu không có triệu chứng và chức năng phổi không thay đổi sau khi ngừng điều trị, có thể ngưng điều trị kiểm soát.
Sự xuất hiện của khó thở cùng với hạn chế luồng khí cố định có thể cho thấy cần đánh giá lại phác đồ điều trị và quản lý thêm.